Danh mục
Bitcoin đã cách mạng hóa điều gì?
Tại sao nó thường được ca ngợi là một bước ngoặt thay đổi cuộc chơi trong thế giới tiền tệ?
Như đã đề cập trong bài học trước, một nhân vật bí ẩn tự xưng là Satoshi Nakamoto đã viết một white paper có tiêu đề: Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (Bitcoin: Hệ thống tiền mặt điện tử ngang hàng).
White paper này đã tiết lộ chi tiết về việc tạo ra “tiền mặt điện tử” (tiền kỹ thuật số) không bị kiểm soát bởi bất kỳ tổ chức hay chính phủ nào.
Trong quá trình nghiên cứu, Satoshi Nakamoto phát hiện ra rằng trước đây đã có nhiều nỗ lực tạo ra tiền kỹ thuật số.
Có những người tiên phong ban đầu như b-money, Bit Gold, ecash, E-gold, Hashcash, Liberty Reserve và RPOW. Nhưng chúng đều thất bại vì hai lý do chính:
- Tập trung (Centralization). Những đồng tiền kỹ thuật số này bị kiểm soát bởi một cơ quan trung ương, tạo ra một điểm thất bại duy nhất. Việc kiểm soát tập trung cũng tạo ra nhiều rủi ro khác. Thực thể kiểm soát có thể quyết định làm điều mờ ám như tạo ra lượng tiền bổ sung bí mật để sử dụng cá nhân. Hoặc hệ thống bị hack và tiền của người dùng bị đánh cắp, hoặc chính phủ buộc thực thể đó phải đóng cửa, khiến tiền của mọi người trở nên vô giá trị.
- Chi tiêu kép (Double Spending). Không có cách nào chắc chắn để biết đồng tiền có bị sao chép hoặc chi tiêu hai lần hay không (phiên bản kỹ thuật số của việc làm tiền giả).
Vậy nên, ngay cả trước khi Bitcoin chỉ là một ý tưởng lóe lên trong đầu Satoshi, đã có nhiều nỗ lực tạo ra tiền điện tử phi tập trung, hay tiền mặt kỹ thuật số, nhưng tất cả đều thất bại. 😔
Trong một thời gian, điều đó dường như là bất khả thi.
Không giống như một bức ảnh, file PDF hay tài liệu khác, bạn không thể đơn giản đính kèm một khoản tiền vào email và gửi cho ai đó.
Tại sao?
Vì bất cứ khi nào bạn thực hiện chuyển giao GIÁ TRỊ giữa hai người, bạn cần đảm bảo rằng một giao dịch thực sự đã xảy ra.
Ví dụ, giả sử bạn tình cờ gặp Người bánh gừng và chụp được một bức ảnh của anh ta.
Bạn muốn mua bức ảnh đó từ tôi để không ai khác có được.
Nếu tôi gửi bức ảnh kỹ thuật số gốc cho bạn, tôi chỉ cần đính kèm bức ảnh vào tin nhắn và gửi đi.
Bạn sẽ nhận được bức ảnh.
Nhưng giờ đã có HAI bản sao của bức ảnh: một bản đính kèm trong tin nhắn và bản gốc tôi lưu trên máy tính.
Điều đã xảy ra là tôi đã gửi cho bạn một BẢN SAO của file ảnh, chứ không phải file gốc.
Khi gửi ảnh kỹ thuật số, điều này có thể không phải vấn đề lớn.
Nhưng khi gửi TIỀN KỸ THUẬT SỐ, đây là vấn đề rất lớn.
Hãy quay lại ví dụ giao dịch tiền mặt giữa Molly Tiên Cá và Ursula Kỳ Lân ở bài học trước.
Hãy tưởng tượng Molly quét tờ 1 đô la của mình và đặt tên file ảnh kỹ thuật số là “one-dollar.jpg”.
Khi thứ gì đó ở dạng kỹ thuật số, rất dễ sao chép và nhân bản nó… bao nhiêu lần cũng được.
Giá trị ở đâu trong đó?!
Molly có thể tạo ra vô số bản sao kỹ thuật số của file “one-dollar.jpg” và chi tiêu nó bao nhiêu lần tùy thích.
Vấn đề này được gọi là vấn đề “chi tiêu kép” (double spend).
Và nếu nhiều người cùng sở hữu chính xác cùng một file ảnh “one-dollar.jpg”, thì… ai là chủ sở hữu thực sự?
Nếu bạn đang cố chi tiêu tiền kỹ thuật số, làm sao bạn chứng minh được rằng khoản tiền đã chuyển đi thực sự biến mất khỏi nơi gốc? Rằng đã có sự thay đổi quyền sở hữu thực sự?
Nếu Molly đưa cho Ursula 1 đô la, làm sao Molly chứng minh được rằng cô ấy sẽ không đưa cùng 1 đô la đó cho người khác?
Khi nói đến thanh toán kỹ thuật số, giá trị ròng của tất cả các giao dịch cần phải bằng 0. Ví dụ, khi Ursula gửi 1 đô la cho Molly, Ursula phải mất 1 đô la, và Molly phải nhận được 1 đô la.
Trước Bitcoin, cách duy nhất để gửi tiền điện tử là thông qua ngân hàng hoặc công ty thanh toán như PayPal. (Và khi điện thoại di động phát triển, các ứng dụng fintech như Venmo hoặc M-Pesa.)
Về cơ bản, chúng ta phải dựa vào một cơ quan trung ương.
Đây là những gì xảy ra:
- Molly bắt đầu với 1 đô la trong tài khoản, Ursula có 0 đô la.
- Molly yêu cầu ngân hàng chuyển 1 đô la cho Ursula.
- Ngân hàng điều chỉnh số dư tài khoản của Molly và Ursula.
- Số dư tài khoản của Molly và Ursula tồn tại dưới dạng con số trên máy tính.
- Molly và Ursula tin tưởng ngân hàng sẽ giữ số dư tài khoản của họ luôn cập nhật và chính xác.
Nếu bạn để ý, không có tiền mặt vật lý nào chuyển tay.
Thay vì tờ 1 đô la vật lý, Ursula và Molly dựa vào ngân hàng để thực hiện giao dịch kỹ thuật số thay cho họ.
Sổ cái là gì?
Ngân hàng theo dõi tài khoản của cả người mua và người bán.
Ngân hàng theo dõi số dư tài khoản của mình như thế nào?
Ngân hàng sử dụng một sổ cái.
Sổ cái phục vụ hai chức năng:
- Làm phương tiện chứng minh quyền sở hữu, bằng cách đọc dữ liệu lịch sử được lưu trữ trong sổ cái.
- Ghi nhận bất kỳ sự chuyển giao quyền sở hữu nào, nghĩa là dữ liệu mới được tạo ra và ghi vào sổ cái.
Trong một giao dịch ngân hàng truyền thống, khi Molly gửi thanh toán cho Ursula, cơ quan trung ương (ngân hàng) nhìn vào sổ cái để đảm bảo Molly có đủ tiền, sau đó giảm số dư tài khoản của Molly và tăng số dư tài khoản của Ursula.
Về cơ bản, đối với các chuyển khoản tiền điện tử (không vật lý), bạn cần một hệ thống ghi chép.
Đó là những gì sổ cái làm. Nó ghi lại lịch sử các giao dịch.
Trong ví dụ này, sổ cái đã ghi nhận rằng Molly đã chuyển 1 đô la (đơn vị tiền tệ) cho Ursula. Và giờ Molly chỉ còn 0 đô la.
Điều này ngăn chặn vấn đề chi tiêu kép.
Đối với giao dịch trực tuyến, nếu không có các trung gian này, về lý thuyết chúng ta chỉ có thể “copy và paste” tiền, và sẽ không thể biết giao dịch nào là hợp lệ hay gian lận.
Trong khi việc dựa vào cơ quan trung ương hoặc trung gian giải quyết được vấn đề “chi tiêu kép”, điều này đòi hỏi bạn phải tin tưởng họ.
Chi tiêu kép là quá trình thực hiện hai khoản thanh toán bằng cùng một khoản tiền để lừa người nhận. Với tiền tệ vật lý, điều này là không thể. Bạn không thể đưa cùng một tờ 5 đô la cho hai người. Với thanh toán trực tuyến, bạn phải tin tưởng bên thứ ba để đảm bảo tiền được gửi và nhận đúng cách. Ngân hàng, công ty thẻ tín dụng và các bộ xử lý thanh toán tự xác thực giao dịch và giảm thiểu rủi ro chi tiêu kép.
Ví dụ, bạn phải tin rằng ngân hàng của mình duy trì số dư tài khoản trong sổ cái một cách chính xác và họ không bỏ trốn với tiền của bạn hoặc cho phép chính phủ tịch thu tiền của bạn.
Giao dịch của bạn cũng có thể bị “kiểm duyệt” bởi chính phủ, khi ngân hàng bị ép buộc chặn hoặc từ chối giao dịch vì lý do chính trị hoặc lý do khác.
Việc phải dựa vào và tin tưởng ngân hàng cùng các bên thứ ba khác được gọi là vấn đề tập trung.
Tóm tắt nhanh, hiện chúng ta đang có hai vấn đề với tiền kỹ thuật số:
VẤN ĐỀ #1: Chi tiêu kép (Double Spending)
Rủi ro ai đó có thể chi tiêu tiền kỹ thuật số hai lần (hoặc nhiều lần) vì bất kỳ thứ gì ở dạng kỹ thuật số đều có thể dễ dàng sao chép. Số tiền mới này trước đây không tồn tại còn được gọi là tiền giả hoặc tiền gian lận.
VẤN ĐỀ #2: Tập trung (Centralization)
Để giải quyết vấn đề “chi tiêu kép”, bạn phải dựa vào bên thứ ba để duy trì và theo dõi sự thay đổi quyền sở hữu tiền. Nhưng điều này khiến bạn phải đối mặt với rủi ro tiền kỹ thuật số của mình bị đánh cắp, tịch thu, đóng băng hoặc chặn bởi bên thứ ba. Bạn mất quyền kiểm soát hoặc quyền sở hữu tiền của mình.
Satoshi Nakamoto đã tìm ra cách giải quyết cả hai vấn đề!
Việc cho phép tiền di chuyển giống như tin nhắn văn bản hoặc email giữa bất kỳ hai người nào mà không cần trung gian trung ương đòi hỏi một giải pháp độc đáo.
Giải pháp của Satoshi đã tạo ra một CÁCH MỚI để sử dụng tiền ở dạng kỹ thuật số, không thể làm giả và có thể được gửi trực tiếp từ người này sang người khác (“ngang hàng” – peer-to-peer) mà không cần phải đi qua một tổ chức tài chính.
Không còn ngân hàng hay trung gian nào khác. Không còn cần phải xin phép hoặc được họ phê duyệt nếu bạn muốn chuyển tiền.
Nhưng làm thế nào?
Làm sao bạn có thể ngăn chặn việc chi tiêu kép tiền kỹ thuật số nếu bạn KHÔNG CÓ một cơ quan trung ương, như ngân hàng, để duy trì sổ cái và theo dõi ai sở hữu cái gì?
Vậy thì ai sẽ duy trì độ chính xác của sổ cái?
Nếu bạn không muốn dựa vào các tổ chức tài chính truyền thống, bạn phải bắt đầu từ con số 0 và tạo ra một HỆ THỐNG HOÀN TOÀN MỚI.
Nếu bạn muốn bỏ qua ngân hàng hoàn toàn, bạn cần một hệ thống mới để theo dõi giá trị và việc chuyển giao giá trị từ người này sang người tiếp theo.
Việc không muốn dựa vào ngân hàng hay chính phủ nghĩa là bạn KHÔNG THỂ là một phần của bất kỳ hệ thống tài chính hiện có nào.
Tại sao?
Vì tiền được sử dụng trong các hệ thống tài chính hiện tại dựa trên tiền tệ thông thường, còn gọi là “tiền pháp định” (fiat money) như đô la, euro, yên, bảng Anh và peso. Và tất cả những đồng tiền này đều do chính phủ của chúng kiểm soát, nghĩa là chúng đều là TẬP TRUNG.
Đó chính là điều Satoshi Nakamoto muốn tránh. Anh ấy không muốn dựa vào một cơ quan trung ương hoặc người quản trị để quản lý sổ cái.
Điều này nghĩa là hệ thống cần phải có thể được vận hành bởi bất kỳ ai, mà không cần xin phép từ bất kỳ người gác cổng nào.
“Bitcoin” muốn sử dụng tiền kỹ thuật số PHI TẬP TRUNG.
Sự phi tập trung này sẽ cho phép nó trở thành một dạng tiền tệ toàn cầu, nghĩa là tiền vượt qua biên giới quốc gia hoặc chính phủ.
Nó có thể hoạt động ngoài mọi quy định của chính phủ và ngân hàng trung ương, nghĩa là nó không bị kiểm soát bởi bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào.
Nó sẽ là tiền toàn cầu, không thuộc về nhà nước.
Điều này sẽ cho phép bất kỳ ai có thể thực hiện thanh toán trực tuyến cho bất kỳ ai, bất cứ nơi nào trên thế giới, vào bất kỳ lúc nào.
Nếu đồng tiền này có một khẩu hiệu, nó sẽ là:
“Dù bạn sống ở bất kỳ đâu trên thế giới, bạn có thể chi tiêu tiền của mình bất cứ lúc nào, cho bất cứ thứ gì bạn muốn, với bất kỳ ai bạn muốn.”
Không ai, không công ty, không cơ quan, không chính phủ nào có thể ngăn cản giao dịch đó. (Điều này còn được gọi là “kháng kiểm duyệt” – censorship-resistant.)
Satoshi Nakamoto cơ bản muốn một đồng tiền trực tuyến dành cho internet, hoạt động giống hệt như tiền mặt vật lý (“tiền mặt kỹ thuật số”), và KHÔNG THỂ bị bất kỳ ai kiểm soát.
Vậy anh ấy đã làm gì?
Anh ấy bắt tay vào tạo ra một hệ thống hoàn toàn mới để thực hiện điều đó.
Hệ thống mới này được thiết kế để quản lý quyền sở hữu và việc tạo ra đơn vị tiền tệ của chính nó.
Hệ thống mới này sẽ cho phép bất kỳ ai có kết nối internet đều có thể gửi, nhận và lưu trữ “tiền kỹ thuật số” này.
Đồng tiền này sẽ tồn tại độc lập với bất kỳ chính phủ, ngân hàng trung ương hay tổ chức tài chính nào khác.
Hệ thống mới này sẽ là một lựa chọn thay thế cho hệ thống tài chính truyền thống, vốn được xây dựng xung quanh ngân hàng.
Vì không có ngân hàng, bạn sẽ không cần tài khoản ngân hàng. Tất cả những gì bạn cần là một “ví” mà bất kỳ ai cũng có thể tạo ra. (Tôi sẽ nói về ví ở bài học sau.)
Mặc dù nhiều khái niệm và công nghệ nền tảng của Bitcoin đã tồn tại từ năm 2008, nhưng chưa ai từng ghép tất cả các mảnh ghép lại với nhau.
Satoshi Nakamoto đã lấy các thành phần từ những nỗ lực trước đây nhằm tạo ra tiền mặt kỹ thuật số phi tập trung và kết hợp chúng theo cách mới mẻ và nguyên bản.
Hệ thống mới này cơ bản là một “Frankenstein thành công” của các đổi mới kỹ thuật khác nhau mà anh ấy mượn từ những nỗ lực trước đó về tiền mã hóa và tiền điện tử trong hàng thập kỷ trước khi Bitcoin ra mắt.
Satoshi Nakamoto đã đặt tên cho hệ thống này là Bitcoin.
Bitcoin hay bitcoin?
Sự khác biệt giữa chữ “B” hoa và chữ “b” thường trong Bitcoin là gì?
Bitcoin (chữ B hoa) là hệ thống tự động quản lý quyền sở hữu và việc tạo ra các đơn vị tiền tệ kỹ thuật số của chính nó, được gọi là bitcoins (chữ b thường).
Là người dùng Bitcoin, bạn sẽ nói rằng bạn có một lượng “bitcoins” nhất định, tương tự như bạn nói bạn có một lượng “pound” Anh, “naira” Nigeria, “rupee” Ấn Độ hoặc “đô la” Mỹ.
“BTC” là mã tiền tệ được chấp nhận chung cho bitcoin. Vậy 1 bitcoin = 1 BTC.
Một bitcoin có thể chia nhỏ đến tám chữ số thập phân. Vì vậy bạn hoàn toàn có thể sở hữu 0.00000001 BTC.
Hãy nghĩ “Bitcoin” (chữ B hoa) như tên thương hiệu cho hệ thống mới (hoặc khái niệm) mà Satoshi Nakamoto tạo ra để di chuyển “tiền” trên internet. Và “tiền” đó được định danh KHÔNG bằng “đô la” hay “euro” mà bằng đơn vị kế toán riêng của nó gọi là “bitcoins”.
Việc anh ấy đặt tên đồng tiền (chữ b thường) giống hệt tên của hệ thống cho thấy rõ ràng anh ấy chưa từng làm việc trong lĩnh vực marketing. Nhưng ít nhất bây giờ BẠN đã biết sự khác biệt!
Có nhiều thành phần tạo nên toàn bộ hệ thống Bitcoin hoạt động, nên bất cứ khi nào tôi nói về một thành phần cụ thể của hệ thống Bitcoin, tôi sẽ dùng “Bitcoin” (chữ B hoa). Ví dụ: “Bitcoin wallet” (ví Bitcoin).
Toàn bộ hệ thống Bitcoin được vận hành bởi phần mềm mà Satoshi Nakamoto tạo ra.
Hệ thống Bitcoin tạo ra bitcoins và theo dõi sự thay đổi quyền sở hữu của bitcoins.
Hãy tưởng tượng khi một tờ 1 đô la được in mới, Cục Dự trữ Liên bang (ngân hàng trung ương Mỹ) bắt đầu theo dõi sự thay đổi quyền sở hữu của nó.
Bất cứ khi nào tờ 1 đô la chuyển từ người này sang người khác, Cục Dự trữ Liên bang sẽ ghi lại điều đó vào một file. Toàn bộ lịch sử quyền sở hữu của tờ 1 đô la được theo dõi liên tục theo thứ tự từ lúc nó được tạo ra.
Đây cơ bản là những gì hệ thống Bitcoin làm. Nhưng thay vì tạo ra và theo dõi đô la Mỹ (USD), nó tạo ra và theo dõi bitcoins (BTC) – đơn vị kế toán riêng của nó.
Nếu bạn gửi bitcoin cho ai đó, giao dịch đó sẽ trở thành một mục chính thức trong file được ghi lại tự động và vĩnh viễn, nên bitcoin đó không thể bị chi tiêu hai lần.
File này lưu trữ vĩnh viễn tất cả các giao dịch trong quá khứ để có một lịch sử quyền sở hữu hoàn chỉnh. Điều này rất mạnh mẽ vì nó chứng minh ai là chủ sở hữu hiện tại mà không cần bên thứ ba.
Và KHÔNG CÓ cơ quan trung ương nào, như Cục Dự trữ Liên bang, lưu trữ và duy trì file đó.
Thay vào đó, nó được lưu trữ công khai bởi một mạng lưới máy tính trên khắp thế giới. File này được sao chép và lưu trữ trên hàng nghìn máy tính độc lập và được cập nhật liên tục mỗi khi bitcoin thay đổi chủ sở hữu.
Mỗi khi một giao dịch xảy ra, nó được gom nhóm cùng với các giao dịch khác, và cứ vài phút một lần, sổ cái được cập nhật trên mọi máy tính trong mạng lưới.
Điều này nghĩa là có hàng nghìn bản sao giống hệt của file này.
Bất cứ khi nào bitcoin thay đổi chủ sở hữu, giao dịch đó được ghi lại trên MỌI một trong hàng nghìn bản sao của file trên toàn thế giới.
Hệ thống Bitcoin liên tục so sánh tất cả các bản sao của file để đảm bảo chúng đều có các giao dịch khớp nhau. Điều này đảm bảo tất cả các bản sao luôn đồng bộ.
File này chính là sổ cái của Bitcoin.
Nếu bạn nghĩ kỹ, BẤT KỲ hệ thống nào để theo dõi tiền kỹ thuật số cũng chỉ là một hệ thống ghi chép.
Cách ngân hàng hoạt động… giữ một sổ cái trung ương… là một loại hệ thống ghi chép.
Khi một thực thể duy nhất (như ngân hàng) kiểm soát tất cả hồ sơ tài chính, nó được coi là sổ cái tập trung.
Bitcoin là một loại hệ thống ghi chép hoàn toàn mới!
Thiết kế của Satoshi Nakamoto chính là thứ cho phép Bitcoin hoạt động như một hệ thống ghi chép RIÊNG BIỆT với ngân hàng và hoạt động HOÀN TOÀN NGOÀI hệ thống tài chính truyền thống.
Bitcoin không sử dụng sổ cái tập trung. Sổ cái của Bitcoin là một loại sổ cái khác, được gọi là sổ cái phân tán (distributed ledger).
Nguồn: https://www.babypips.com/crypto/learn/what-problems-did-bitcoin-solve